تومور مثانه؛ علائم، تشخیص و جراحی تومور مثانه + مراقبت های بعد از عمل

تومور مثانه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دستگاه ادراری است که معمولاً از رشد غیرطبیعی سلول‌ها در پوشش داخلی مثانه شروع می‌شود و در صورت بی‌توجهی می‌تواند پیشرفت کند. تومور مثانه در مراحل اولیه اغلب بدون درد است و اولین نشانه آن معمولاً وجود خون در ادرار است. شناخت علائم اولیه و عوامل خطر، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان موفق دارد. بسیاری از بیماران با درمان به‌ موقع می‌توانند زندگی کاملاً طبیعی داشته باشند. در این مطلب، انواع تومور مثانه، علائم، دلایل بروز و روش‌های درمان آن را توضیح می‌دهیم.

تومور مثانه چیست؟

تومور مثانه نوعی رشد غیرطبیعی سلول‌ها در دیواره داخلی مثانه است که می‌تواند خوش‌خیم یا بدخیم باشد. بیشتر این تومورها از سلول‌های پوششی مثانه (یوروتلیال) شروع می‌شوند و در ابتدا ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. تشخیص زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با پیشرفت بیماری، درمان تومور مثانه پیچیده‌تر می‌ شود.

انواع تومور مثانه

انواع تومور مثانه بر اساس نوع بافت درگیر، منشأ سلولی و میزان تهاجمی بودن، دسته‌بندی‌های مختلفی دارند که مهم‌ترین آنها شامل موارد زیر هستند:

تومور پاپیلاری

تومور پاپیلاری به‌ صورت برجستگی‌های انگشت‌مانند داخل مثانه رشد می‌کند و معمولاً ظاهری شبیه گل‌کلم دارد. این نوع ممکن است سطحی باشد و به لایه‌های عمقی نفوذ نکند؛ اما در صورت عدم درمان می‌تواند عود کند.

تومور نفوذ کننده

در این نوع، سلول‌های سرطانی به لایه‌های عمیق‌تر دیواره مثانه (مثل عضله) نفوذ می‌کنند. تومورهای نفوذکننده معمولاً جدی‌تر بوده و ممکن است نیاز به درمان‌های تهاجمی مانند جراحی یا شیمی‌درمانی داشته باشند.

تومور فلت (Flat)

تومور فلت یا کارسینوم درجا بدون ایجاد برجستگی، به‌صورت یک ضایعه صاف در سطح مخاط مثانه دیده می‌شود. این نوع معمولاً تهاجمی‌تر است و احتمال پیشرفت آن به لایه‌های عمقی بیشتر است.

تومور بدخیم مثانه در زنان و مردان

تومور بدخیم مثانه مردان شایع‌تر است و اغلب با عواملی مانند سیگار و تماس با مواد شیمیایی مرتبط است، در حالی که در زنان کمتر دیده می‌شود؛ اما معمولاً در زمان تشخیص پیشرفته‌تر است.

تومور خوش‌ خیم مثانه

تومورهای خوش‌خیم مانند پاپیلوم، رشد غیرسرطانی دارند و به سایر بافت‌ها گسترش پیدا نمی‌کنند. با این حال ممکن است باعث خونریزی یا انسداد شوند و معمولاً با جراحی ساده برداشته می‌شوند.

علائم تومور مثانه

علائم تومور مثانه معمولاً با نشانه‌ هایی مثل وجود خون در ادرار ، تغییرات قابل‌ توجه در الگوی ادرار و احساس سوزش و درد مثانه هنگام ادرار ظاهر می‌ شود و در مراحل اولیه نیز می‌توانند خفیف یا متناوب باشند. علائم تومور مثانه در زنان ممکن است شبیه عفونت ادراری باشد و با درد لگنی همراه شود. همچنین علائم تومور مثانه در مردان نیز گاهی با مشکلات پروستات اشتباه گرفته می‌شود و شامل ضعف جریان ادرار یا احساس تخلیه‌ناقص است.

علت تومور مثانه چیست؟

علت تومور مثانه معمولاً یک عامل واحد نیست، بلکه ترکیبی از عوامل خطر است که باعث تغییرات سلولی و رشد غیرطبیعی در بافت مثانه می‌شود. مهم‌ترین علت‌ها عبارتند از:

• تماس شغلی با مواد شیمیایی: کار با رنگ‌ها، لاستیک، چرم و مواد آروماتیک ریسک تومور را بالا می‌برد؛ زیرا این ترکیبات در مثانه تجمع می‌یابند.
• پرتودرمانی ناحیه لگن: افرادی که قبلاً برای سرطان‌های لگنی پرتودرمانی داشته‌اند، بیشتر در معرض تومور مثانه قرار می‌گیرند.
• سنگ‌ های مزمن مثانه: سنگ مثانه که مدت طولانی در مثانه باقی مانده باشد، با ایجاد تحریک مداوم می‌توانند زمینه‌ ساز تومور شود.
• سیگار و قلیان: مهم‌ترین علت تومور مثانه هستند و مواد شیمیایی سرطان‌زا را از طریق ادرار به دیواره مثانه می‌رسانند.
• عفونت‌های مزمن مثانه: التهاب طولانی‌مدت ناشی از عفونت یا سوند دائم می‌تواند باعث تغییرات بدخیم در بافت مثانه شود.
• مصرف طولانی برخی داروها: داروهایی مثل سیکلوفسفامید مواد سمی تولید می‌کنند که به دیواره مثانه آسیب می‌زند.
• سابقه خانوادگی و ژنتیک: داشتن بستگان درجه‌یک مبتلا احتمال بروز تومور مثانه را افزایش می‌دهد.

چطور تومور مثانه تشخیص داده می‌ شود؟

تشخیص تومور مثانه معمولاً با بررسی دقیق علائم و انجام چند مرحله تشخیصی آغاز می‌شود. اولین قدم، آزمایش ادرار برای بررسی وجود خون پنهان یا سلول‌های غیرطبیعی است. سپس پزشک با سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن ساختار مثانه را بررسی می‌کند تا توده یا برجستگی احتمالی دیده شود. مهم‌ترین روش، سیستوسکوپی است که با وارد کردن دوربین ظریف به داخل مثانه، تومور به‌ طور مستقیم مشاهده می‌شود. در صورت مشاهده ضایعه، نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام می‌گیرد تا نوع تومور و میزان بدخیمی مشخص شود.

اندازه تومور مثانه چقدر است؟

اندازه تومور مثانه بسته به نوع و مرحله بیماری متفاوت است و می‌تواند از ضایعات بسیار کوچک چند میلی‌متری تا توده‌های بزرگ چند سانتی‌متری متغیر باشد. معمولاً تومورهای اولیه مثانه کوچک‌تر هستند، اما در مراحل پیشرفته ممکن است رشد کرده و دیواره مثانه را درگیر کنند.

تومور مثانه چقدر خطرناک است؟

تومور مثانه می‌تواند از یک ضایعه سطحی و کم‌خطر تا یک سرطان تهاجمی و تهدید کننده زندگی متغیر باشد. اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، معمولاً قابل‌کنترل و درمان‌پذیر است؛ اما در صورت پیشرفت، احتمال درگیری عضله، گسترش به سایر اندام‌ها و عود بالا می‌رود.

برداشتن تومور مثانه

برداشتن تومور مثانه معمولاً با جراحی انجام می‌شود که رایج‌ترین روش آن تراش تومور از راه مجرا (TURBT) است. در این روش، پزشک بدون ایجاد برش خارجی، ابزار مخصوص را از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می‌کند. توده به‌طور کامل تراشیده و برای بررسی پاتولوژی ارسال می‌شود. این جراحی هم برای تشخیص نوع تومور و هم برای درمان توده‌های سطحی کاربرد دارد. پس از جراحی تومور مثانه ممکن است شیمی‌درمانی داخل مثانه‌ای برای جلوگیری از عود توصیه شود.

درمان تومور بدخیم مثانه

درمان برای تومور مثانه بدخیم بسته به مرحله ی بیماری، عمق نفوذ تومور و سلامت عمومی بیمار انتخاب می‌شود؛ اما معمولاً ترکیبی از روش‌های زیر به کار می‌رود:

• سیستکتومی (برداشت کامل مثانه): در سرطان‌های تهاجمی و پیشرفته، برداشتن کامل مثانه بهترین روش برای جلوگیری از گسترش بیماری است. پس از برداشتن مثانه، پزشک با استفاده از روده، مسیر جدید دفع ادرار یا مثانه جدید می‌سازد. این روش جراحی بزرگ محسوب می‌شود؛ اما در بسیاری از موارد جان بیمار را نجات می‌دهد.
• شیمی‌درمانی سیستمیک: در تومورهای پیشرفته یا متاستاتیک، شیمی‌درمانی به‌ صورت تزریقی در کل بدن عمل می‌کند تا رشد سلول‌های سرطانی را مهار کند. این روش قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور یا بعد از آن برای جلوگیری از عود استفاده می‌شود. در برخی بیماران که امکان جراحی ندارند، درمان اصلی محسوب می‌شود.
• جراحی آندوسکوپیک (TURBT): در مراحل اولیه، پزشک با استفاده از آندوسکوپ از راه مجرا، تومور را بدون ایجاد برش خارجی خارج می‌کند. این روش برای تومورهای سطحی کاربرد دارد و کم‌تهاجمی است. پس از جراحی، نمونه برای بررسی دقیق پاتولوژی ارسال می‌شود تا مرحله بیماری مشخص شود.
• شیمی‌درمانی یا ایمونوتراپی داخل مثانه (مثل BCG): پس از TURBT، دارو یا واکسن BCG مستقیماً داخل مثانه تزریق می‌شود تا سلول‌های باقی‌مانده سرطانی از بین بروند. این روش خطر عود تومور را به‌طور قابل‌ توجهی کاهش می‌دهد. معمولاً طی چند هفته به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شود.
• ایمونوتراپی (تقویت سیستم ایمنی): داروهای ایمونوتراپی با فعال‌سازی سیستم ایمنی به بدن کمک می‌کنند سلول‌های سرطانی را شناسایی و نابود کند. این روش در تومورهای مقاوم به درمان‌های دیگر بسیار موثر است. به‌خصوص در مراحل پیشرفته و متاستاز کاربرد گسترده دارد.
• رادیوتراپی (تابش درمانی): برای بیمارانی که نمی‌توانند جراحی انجام دهند یا همراه با شیمی‌درمانی برای درمان ترکیبی استفاده می‌شود. رادیوتراپی سلول‌های سرطانی را هدف قرار داده و نابود می‌کند. گاهی در کنترل درد یا خونریزی ناشی از تومور نیز به‌ کار می‌رود.

مراقبت‌های بعد از عمل تومور مثانه

مراقبت بعد از عمل تومور مثانه برای جلوگیری از عوارض و داشتن دوره نقاهت بهتر اهمیت زیادی دارد. این نکات عبارتند از:

• پیگیری پزشکی منظم: ویزیت‌های بعد از عمل برای بررسی بهبود، تشخیص عود یا برنامه درمان تکمیلی ضروری است
• مراقبت از سوند ادراری (در صورت وجود): رعایت بهداشت و یادگیری نحوه تخلیه صحیح سوند ضروری است.
• استراحت و پرهیز از فعالیت سنگین: تا چند هفته از بلند کردن اجسام سنگین و ورزش‌های پرفشار خودداری شود.
• کنترل علائم غیرطبیعی: خونریزی شدید، تب، درد یا مشکل در ادرار باید سریعاً به پزشک گزارش شود.
• افزایش مصرف مایعات: نوشیدن آب کافی به شست‌وشوی مثانه و پیشگیری از عفونت کمک می‌کند.

رژیم غذایی مناسب برای بیماران تومور مثانه

رژیم غذایی مناسب برای بیماران تومور مثانه که می‌تواند به بهبود روند درمان و کاهش عوارض کمک کند، شامل موارد زیر است:

• غذاهای سبک و کم‌ چرب: مصرف غذاهای سنگین، سرخ‌شده یا پرچرب می‌تواند هضم را دشوار کرده و مشکلات گوارشی ایجاد کند.
• پرهیز از مواد تحریک‌ کننده مثانه: مانند کافئین، الکل، نوشابه‌های گازدار و غذاهای تند، که می‌توانند سوزش یا تکرر ادرار ایجاد کنند.
• پروتئین کافی: گوشت کم‌ چرب، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات به ترمیم بافت‌ها و حفظ قدرت بدن کمک می‌کنند.
• میوه‌ها و سبزیجات تازه: منابع غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین‌ها هستند که سیستم ایمنی را تقویت می‌کنند.
• مصرف مایعات کافی: نوشیدن آب فراوان به پاک‌ سازی مثانه و کاهش احتمال عفونت کمک می‌کند.

آیا تومور مثانه درمان قطعی دارد؟

درمان‌ های موجود می‌ توانند تومور را حذف یا کنترل کنند؛ اما به‌ طور کامل ویروس یا سلول‌ های سرطانی همیشه ممکن است باقی بمانند و احتمال عود وجود دارد.

تومور مثانه در زنان و مردان

تومور مثانه در زنان نسبت به مردان کمتر شایع است؛ اما معمولاً در زمان تشخیص پیشرفته‌تر مشاهده می‌شود و نیاز به دقت بیشتری در پیگیری دارد. تومور مثانه در مردان شایع‌تر است و اغلب با عوامل خطر مانند سیگار، تماس با مواد شیمیایی و سابقه خانوادگی مرتبط است. علائم اولیه در هر دو جنس شامل خون در ادرار، تکرر ادرار و درد هنگام ادرار است که باید جدی گرفته شود. تشخیص زودهنگام و درمان به موقع در هر دو گروه، شانس موفقیت درمان و کاهش عوارض را افزایش می‌دهد.

تومور مثانه در سونوگرافی چگونه دیده می شود؟

تومور مثانه در سونوگرافی معمولاً به‌صورت برجستگی یا توده‌ای در دیواره مثانه دیده می‌شود که ممکن است سایه یا تغییرات اکوی غیرطبیعی ایجاد کند. تومور در مثانه مردان و همچنین زنان با سونوگرافی به راحتی شناسایی شده و اندازه، محل و تعداد ضایعات مشخص می‌شود.